Bản in

Dự án Việt Bỉ với việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học

Ngày 3/1/2009 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức hội thảo “ Chỉ đạo quản lí hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông” tại thành phố Vinh, Nghệ An, nhằm thống nhất quan điểm chỉ đạo, quản lí và tăng cường hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học. Tham gia hội thảo, Ban Qủan lí dự án đã có bài báo cáo về quá trình triển khai đổi mới phương pháp dạy học tại các trường tham gia dự án...


Ngày 3/1/2009 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức hội thảo “ Chỉ đạo quản lí hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông” tại thành phố Vinh, Nghệ An, nhằm thống nhất quan điểm chỉ đạo, quản lí và tăng cường hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học.

bo truong
 Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân tham dự một buổi học

Tham gia hội thảo có Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân, Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển và đông đảo các nhà quản lí các cơ sở GD&ĐT từ trung ương đến địa phương.

Tại hội thảo nhiều ý kiến tham luận, trao đổi diễn ra sôi nổi. Các đại biểu đều khẳng định đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Bên cạnh việc đánh giá cao những tấm gương về dạy học tích cực, tạo điều kiện để học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức, nhiều đại biểu tỏ ra bức xúc về việc vận dụng các phương pháp dạy học hiện nay của đông đảo giáo viên. Hiện tượng “đọc – chép”, “nhìn – chép” hoặc tổ chức các phương pháp dạy học mới chưa thuần thục, còn mang tính hình thức, lúng túng, nặng về truyền thụ kiến thức, xem nhẹ phần rèn luyện kĩ năng… còn phổ biến.

Công tác quản lí, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều bất cập. Cán bộ quản lí nhà trường nhiều nơi chưa là tấm gương, là chỗ dựa, động viên khuyến khích giáo viên thực hiện.

Hội thảo xác định trong thời gian tới, cần phải làm rõ trách nhiệm của các cấp quản lí giáo dục từ Bộ, Sở, đến trường. Trong đó vai trò của hiệu trưởng, tổ bộ môn rất quan trọng tạo điều kiện cho giáo viên thay đổi cách dạy, phát huy tính tích cực học tập của học sinh.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: cần có một danh hiệu kèm theo sự khen thưởng của ngành nhẳm tôn vinh những đóng góp của các nhà giáo giỏi hàng năm và “ Chúng ta phải hướng dẫn, hỗ trợ cho giáo viên, đừng để giáo viên đơn độc, đừng để giáo viên phải tự bơi”.


BÁO CÁO THAM LUẬN
DỰ ÁN VIỆT - BỈ VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

 

DAVB
 

Đổi mới phương pháp dạy học( ĐMPPDH) không chỉ là vấn đề của ngành giáo dục mà còn là vấn đề quan tâm của toàn xã hội. Trong quá trình thực hiện ĐMPPDH, chúng ta đã nhận được sự hỗ trợ của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có Chính phủ Vương quốc Bỉ với 2 Dự án hỗ trợ cho các tỉnh miền núi phía Bắc thực hiện ĐMPPDH theo định hướng áp dụng phương pháp dạy và học tích cực (PPD-HTC). Dự án Việt Bỉ I đã đầu tư cho 7 tỉnh từ năm 1999 đến 2003 và Dự án Việt Bỉ II đang đầu tư cho 14 tỉnh từ năm 2005 đến 2009.

14tinh
14 tỉnh tham gia Dự án

Mục tiêu của Dự án là: “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Tiểu học, Trung học cơ sở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” gồm các tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, Quảng Ninh, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Yên Bái, Phú Thọ, Hoà Bình và Lai Châu. Đối tượng hưởng lợi của Dự án tập trung vào các trường CĐSP và trường thực hành sư phạm( SP) Tiểu học, THCS.

Trong Dự án này, mỗi trường CĐSP được chọn thêm một trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) huyện tham gia với chức năng như một trường thực hành SP. Hàng năm, sinh viên (SV) đến trường PTDTNT để thực hành. Ở đây, SV tiếp cận tìm hiểu tâm lý và những khó khăn trong học tập của học sinh (HS) các dân tộc thiểu số, để khi ra trường SV có đủ khả năng làm chủ các hoạt động dạy học tại các vùng sâu, vùng xa trong tỉnh. Đồng thời, trường PTDTNT này còn là nơi các giảng viên SP thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng (NCKHƯD) và thực hiện thí điểm chương trình giáo dục phần dành cho địa phương.

Như vậy, đầu tư cho các trường SP là đầu tư mang tính chiến lược. Vì trường SP là nơi đào tạo giáo viên (GV), hàng năm có hàng ngàn SV ra trường, trở thành GV. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định chất lượng giáo dục tại các địa phương.

I. Thực trạng
Để thiết kế các hoạt động mang tính thiết thực, phù hợp, có hiệu quả, xuất phát từ thực tiễn và nhu cầu của đối tượng hưởng lợi, Dự án đã tổ chức một cuộc khảo sát cơ bản về các vấn đề liên quan đến các nội dung hoạt động trong đó có nội dung chủ chốt là ĐMPPDH. Khảo sát được thực hiện trong các tháng 10-11-12/2005. Kết quả cho thấy:

  • Dạy học thụ động là thói quen khó thay đổi ở phần lớn GV, hiện tượng "đọc-chép" và "dạy chay" vẫn còn phổ biến tại các trường TH, THCS và đặc biệt là ở các trường CĐSP.
  • Nhiều GV tích cực thực hiện ĐMPPHD nhưng nhận thức chưa đầy đủ về bản chất của PPD-HTC, đồng thời chưa nắm vững kỹ năng, kỹ thuật trong tổ chức các hoạt động D-H. Vì vậy, dẫn đến các hiện tượng dạy học mang tính hình thức, hiệu quả thấp.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng trên một phần là do công tác bồi dưỡng GV về ĐMPPDH còn nhiều bất cập.

II. Xây dựng kế hoạch hoạt động và tổ chức thực hiện

Căn cứ vào kết quả khảo sát và rút kinh nghiệm từ những hạn chế trên, Dự án đã xây dựng, thiết kế kế hoạch và nội dung hoạt động theo quy trình cụ thể sau:
1. Giai đoạn 1: Củng cố nhận thức, kỹ năng thực hành áp dụng PPD&HTCvà sử dụng thiết bị đồ dùng dạy học
1.1. Tổ chức tập huấn

Tập huấn củng cố nhận thức, kỹ năng thực hành áp dụng Phương pháp dạy và học tích cực (PPD-HTC) cho GVSP, GV của các trường thực hành SP. Giúp họ hiểu rõ hơn bản chất của PPD-HTC, trả lời được các câu hỏi: Vì sao phải ĐMPPDH? PPD-HTC là gì? Làm thế nào để phát huy tính tích cực của HS? Cách sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học có hiệu quả. Các đối tượng tham gia tập huấn gồm: GV cốt cán; Toàn bộ GV của các trường tham gia Dự án tại 14 tỉnh; Cán bộ quản lý (Lãnh đạo và cán bộ phụ trách chuyên môn của Sở, Phòng GDĐT, Hiệu trưởng các trường CĐSP và thực hành SP). Dự án đã tập huấn cho 3.226 cán bộ, GV của 14 tỉnh. Mỗi khoá tập huấn 10 ngày (30% là lý thuyết và 70% là thực hành).

THCG
Tập huấn cho chuyên gia trung ương

Trước khi thực hiện tập huấn cho các đối tượng hưởng lợi, Dự án đã tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ chuyên gia TƯ về nội dung, PP, kĩ thuật tổ chức các hoạt động tập huấn. Giúp cho họ có đủ khả năng làm việc độc lập, hợp tác nhóm. Trong quá trình tập huấn, Dự án đã sử dụng nhiều PPDH và các kĩ thuật dạy học khác nhau nhằm tạo hứng thú cho người học, hình thành các kỹ năng SP và đảm bảo tính hiệu quả của tập huấn. Ví dụ: Không chỉ củng cố các PPDH quen thuộc mà còn phát triển thêm một số PPDH và kĩ thuật dạy học mới: DH vi mô; PPDH động não; Kỹ thuật đặt câu hỏi; Kỹ năng lắng nghe và phản hồi mang tính xây dựng, PP tổ chức trưng bày hội chợ… và tổ chức các trò chơi thư giãn, trò chơi học tập.

THcamera
Tập huấn camera

Đồng thời với tập huấn về ĐMPPDH, Dự án đã tổ chức tập huấn, đào tạo cho mỗi trường một nhóm quay camera bán chuyên nghiệp với các kỹ thuật: ghi hình, dựng hình, biên tập, lồng tiếng… Nhóm quay camera có nhiệm vụ: quay các tiết dạy áp dụng dạy học tích cực; ghi hình các hoạt động tập huấn tại tỉnh; ghi hình các giờ học áp dụng DH vi mô; dựng trích đoạn phim phục vụ cho nội dung bài học áp dụng PPD-HTC và các bài học thực hiện chương trình giáo dục phần dành cho địa phương

1.2. Tổ chức thực hiện

banghinh
Giờ học áp dụng D&HTC được ghi băng hình

Sau tập huấn, Dự án có văn bản hướng dẫn Ban QLDA tỉnh tổ chức thực hiện áp dụng PPD-HTC trong các môn học, bài học nhằm hướng tới mục tiêu xoá bỏ hiện tượng " đọc-chép" và "dạy chay" trong các trường thuộc phạm vi Dự án trong năm học 2006-2007. Để tạo thành phong trào thi đua áp dụng PPD-HTC, Dự án đã phát động cuộc thi “Áp dụng Dạy và học tích cực qua băng ghi hình giờ học” trong các tháng 9-12/2006 tại 14 tỉnh. Các giờ học dự thi được tổ chức ghi hình do nhóm quay camera của trường thực hiện. Trong cuộc thi này, GV đã giảng 754 tiết học.

Kết quả cuộc thi được đánh giá thông qua các hội đồng đánh giá ở địa phương và TƯ. Hội đồng đánh giá địa phương gồm có: Lãnh đạo, Cán bộ phụ trách chuyên môn của Sở GDĐT, Hiệu trưởng CĐSP, Hiệu trưởng các trường thực hành SP và các thành viên của Hội đồng khoa học của trường CĐSP. Hội đồng đánh giá TƯ gồm: chuyên gia môn học của Viện KHGD Việt Nam, Bộ GDĐT, trường ĐHSP và Sở GDĐT Hà Nội… Cuộc thi đã thu hút được nhiều đối tượng tham gia. Đặc biệt, đây là điều kiện tốt cho cán quản lý GD các cấp có hiểu biết sâu sắc về PPD-HTC. Từ đó, giúp họ có kế hoạch tổ chức thực hiện và giám sát đánh giá PPD-HTC tại địa phương.

1.3. Tổ chức giám sát hỗ trợ và đánh giá
Trong mỗi đợt tập huấn tại địa phương cũng như thực hiện áp dụng PPD-HTC, Dự án thường xuyên tổ chức các đoàn chuyên gia các môn học đến giám sát hỗ trợ và đánh giá tại 14 tỉnh. Trước khi đến địa phương, các chuyên gia được xác định nhiệm vụ hết sức cụ thể (Làm gì? và Làm như thế nào?) họ được cung cấp các tài liệu liên quan đến nội dung hoạt động như: Kế hoạch tập huấn của địa phương; mẫu báo cáo, biểu bảng và bộ công cụ giám sát đánh giá.

So sánh kết quả sau một năm tác động với kết quả khảo sát ban đầu thì việc thực hiện áp dụng PPD-HTC tại 14 tỉnh đã có sự thay đổi đáng kể. Không còn các giờ dạy thụ động “đọc-chép”, hầu hết các giờ dạy của GV ở các trường thực hành TH, THCS, PTDTNT đã có nhiều cố gắng, sáng tạo trong việc áp dụng PPD-HTC phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Đối với các giảng viên SP cũng đã có những biến chuyển tốt, tuy nhiên so với sự thay đổi ở các trường thực hành TH, THCS, DTNT thì vẫn còn chậm hơn, nhiều giờ học rất hiệu quả, nhưng cũng còn những giờ học chưa thực sự hiệu quả.
Kết quả cuộc thi áp dụng dạy và học tích cực trong năm học 2006-2007 đã tạo được một phong trào thi đua tích cực trong các trường SP cũng như trường thực hành SP và có ảnh hưởng lan toả sang các trường lân cận trong tỉnh.

2. Giai đoạn 2: Nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành áp dụng PPD-HTC

CEGO
Tập huấn Học theo góc; Học theo hợp đồng; Học theo Dự án

Để mở rộng, nâng cao hơn nữa nhận thức, kỹ năng áp dụng PPD-HTC,Dự án đã mời 2 chuyên gia giáo dục của Bỉ tập huấn giới thiệu về 3 PPD-H mới với tên gọi: Học theo góc; Học theo hợp đồng; Học theo Dự án cho GV cốt cán, các chuyên gia trong nước và cán bộ quản lý các cấp của địa phương.

Sau khoá tập huấn, GV cốt cán trở về địa phương, tự nghiên cứu, lựa chọn những bài học phù hợp (trong chương trình CĐSP, GDTH, GDTHCS) và thiết kế các hoạt động DH áp dụng các PPDH mới. Sau đó, đã tổ chức ghi hình giờ học, đã có hơn 200 giờ học được ghi hình.

CEGO2
Giờ học được ghi hình

Các giờ học đã ghi hình được đưa ra đánh giá rút kinh nghiệm và lựa chọn một số giờ học tốt, thể hiện rõ đặc trưng của các PPDH mới để giới thiệu trong khoá tập huấn cho toàn bộ GV của các trường tham gia Dự án. Các PP dạy học này chưa có mô hình để tham khảo, nhưng với sự nhiệt tình tích cực, nhiều GV đã có những sáng tạo, bước đầu tạo nên sự đột phá trong đổi mới cách dạy và học.

Chuẩn bị triển khai tập huấn mở rộng cho đối tượng hưởng lợi thứ hai về PPDH trên, Dự án tổ chức tập huấn nâng cao năng lực tập huấn cho GV cốt cán. Trong khoá tập huấn này, GV được tham gía các hoạt động: củng cố lại lý thuyết và thực hành sau đó xây dựng kế hoạch tập huấn, tài liệu tập huấn và thực hành sắm vai dạy thử (áp dụng D-H vi mô).

Quy trình tiếp theo: Tập huấn mở rộng ; Tổ chức thí điểm mở rộng, tổ chức cuộc thi áp dụng thí điểm các PPDH mới; Tổ chức giám sát hỗ trợ và đánh giá kết quả PPD-HTC; Hoàn thiện tài liệu về PPD-HTC kèm theo băng đĩa hình minh hoạ nhân bản phát hành và chuyển giao về Bộ GDĐT.